Ong dú bay lạc đường: cách nhận biết và đón chào chúng

Ong dú bay lạc đường là gì

Người chơi ong dú lâu năm sẽ biết hiện tượng này: những con ong nhỏ li ti bay quanh nhà, quanh vườn, tìm kiếm cái gì đó. Đó là ong dú lạc đường — những con ong từ một tổ bị rối loạn, bỏ tổ cũ, hoặc đơn giản là bay ra ngoài và quay không lại. Chúng bay theo kiểu lảng vảng, không có hướng rõ ràng, khác với ong bay bình thường đi kiếm ăn. Mình nhận biết chúng bằng cách quan sát: ong bay lạc đường bay chậm hơn, thường bay thấp gần mặt đất hoặc quanh các vật thể, và khi gặp người không đốt mà chỉ bu hoặc cắn nhẹ.

Hiện tượng này thường xảy ra vào mùa nắng, khi ong dú tích cực hoạt động. Mình cũng thấy nó xảy ra sau khi đổi tổ, hay khi tổ ong bị sốc từ việc di chuyển. Một số con ong không thích vị trí mới hoặc thích ứng lâu, chúng bay ra tìm tổ cũ, nhưng quay không lại được.

Cách nhận biết ong dú bay lạc đường

Để phân biệt ong dú lạc đường với ong bay bình thường, mình chú ý một số dấu hiệu. Thứ nhất, chúng bay với tốc độ chậm và không có mục đích rõ ràng, bay quanh quẩn ở một vùng nhỏ thay vì bay đi xa. Thứ hai, khi gặp vật cản hoặc người, chúng không bay tránh nhanh mà lại lại gần, tò mò. Thứ ba, chúng thường bay ở độ cao từ 50–150cm so với mặt đất, quanh các góc nhà, các cây cối, hay các vật có màu sáng.

Mình cũng để ý đến hành vi: ong lạc đường có thể đáp xuống trên bất kỳ bề mặt nào và bò tìm kiếm, hoặc bay vào trong nhà tìm nơi tối. Chúng không sợ hãi như ong mật, và nếu bạn đặt tay lên gần chúng, chúng sẽ bò lên tay để khám phá. Đây là lúc bạn biết chắc chúng là ong dú.

Tại sao ong dú bay lạc đường

Nguyên nhân chính khiến ong dú bay lạc đường là mất định hướng. Ong dú có bán kính kiếm ăn khoảng 300–500m, chúng nhớ vị trí tổ bằng cách ghi nhớ các mốc địa hình và mùi hương. Nếu tổ bị di chuyển xa hơn 50m, ong bay về sẽ không tìm thấy tổ cũ và trở thành ong lạc đường. Mình từng đổi tổ ở chỗ cách xa 100m, và trong 3 ngày liền, mình thấy ong bay lạc quanh chỗ cũ.

Nguyên nhân thứ hai là bỏ tổ tự nguyện. Nếu tổ bị ẩm ướt, thiếu thức ăn, hoặc bị quá nhiều kẻ thù (kiến, dế), ong sẽ tập hợp và bay đi tìm nơi ở mới. Những con ong bay lạc đường trong trường hợp này là những con chưa tìm được tổ mới hoặc lạc khỏi đàn khi bay tập thể. Mình cũng gặp trường hợp ong bay lạc vì tổ bị hư hỏng nặng sau mưa gió.

Cách đón ong dú bay lạc đường

Khi phát hiện ong dú bay lạc đường gần nhà, mình thường chuẩn bị một cái thùng ong mới sạch sẽ, đặt ở vị trí gần nơi ong bay lạc. Cách đơn giản nhất là đặt thùng ở chỗ ong thường bay, mở cửa vào, rồi chờ. Ong sẽ dần dần khám phá và bay vào. Quá trình này có thể mất từ vài giờ đến vài ngày. Mình đã từng có tổ ong dú hoàn toàn mới chỉ bằng cách này.

Cách thứ hai là chủ động hỗ trợ. Mình dùng một cái thìa nhỏ, nhúng vào nước đường loãng hoặc nước mía, rồi để cho ong bò lên tay hoặc một mảnh gỗ. Sau đó, mình dẫn chúng đến cửa vào của thùng ong mới. Ong sẽ bò vào và gọi những con khác theo. Cách này hiệu quả nếu bạn phát hiện được quần thể ong lạc đường tập trung ở một chỗ.

Kinh nghiệm từ người chơi lâu năm

Mình chơi ong dú được gần 15 năm, và học được rằng ong dú bay lạc đường là điều bình thường, không cần hoảng sợ. Thay vì coi chúng là mối phiền toái, tôi coi đó là cơ hội. Mỗi lần có ong lạc đường bay quanh nhà, mình lại có thêm một tổ ong mới mà không phải tốn công tìm kiếm. Mình chỉ cần chuẩn bị sẵn một vài thùng ong trống, để ở những vị trí thoáng mát, và chờ.

Mình cũng học được rằng nên giữ ong lạc đường ở gần vị trí cũ trong vài ngày đầu. Nếu ong vừa mới bay lạc, chúng vẫn nhớ vị trí cũ và có thể quay lại. Nhưng nếu đã bay lạc quá lâu (trên 5 ngày), chúng sẽ thích nghi với vị trí mới. Đây là thời điểm tốt nhất để chuyển thùng ong đến chỗ bạn muốn.

Câu hỏi thường gặp

Ong dú bay lạc đường có nguy hiểm không?

Không. Ong dú không đốt, chúng chỉ bu hoặc cắn nhẹ nếu cảm thấy bị đe dọa. Ong bay lạc đường thậm chí còn hiền hơn vì chúng không bảo vệ tổ. Bạn hoàn toàn có thể để chúng bay quanh nhà mà không lo sợ.

Nên làm gì nếu ong dú bay vào trong nhà?

Mở cửa sổ, mở đèn, ong sẽ tự bay ra vì chúng hướng đến ánh sáng. Nếu muốn giúp, bạn có thể dùng một cái cốc, nhẹ nhàng bao phủ ong, rồi đưa ra ngoài và để ong bay đi. Đừng quét hay đánh ong.

Mất bao lâu để ong dú bay lạc đường vào tổ mới?

Tùy thuộc vào số lượng ong và cách bạn hỗ trợ. Nếu để tự nhiên, có thể mất từ 1 đến 7 ngày. Nếu bạn chủ động dẫn ong vào, có thể chỉ mất vài giờ. Mình từng thấy một quần thể ong lạc đường vào tổ mới hoàn toàn trong vòng 3 giờ.

Ong dú từ bay lạc đường có tạo được mật không?

Có, nhưng mất thời gian. Ong cần thời gian để ổn định, xây cộng tổ, và sinh sản. Thường mất 2–3 tháng sau khi ong vào tổ mới, đàn mới mới bắt đầu tích lũy mật. Nhưng đó là điều thú vị của chơi ong — bạn được quan sát quá trình từ con số 0.