Ong dú bệnh gì thường gặp và cách nhận biết

Những dấu hiệu nhận biết đàn ong bệnh

Khi chơi ong dú, người nuôi sẽ dần quen với hình ảnh một tổ khỏe mạnh: ong tất bật, ấu trùng phát triển đều, mật và phấn đầy tầng. Nhưng có lúc mình mở tổ ra thấy gì đó khác thường. Ấu trùng trắng kỳ cục, hoặc thấy vết nấm đen trên vách tổ, hoặc số lượng ong ít dần mà không rõ lý do. Đó là lúc cần để ý kỹ hơn.

Dấu hiệu đầu tiên thường là sự thay đổi trong hành vi của ong. Đàn ong bình thường rất sôi nổi, ong lao động vào ra liên tục. Khi bệnh, ong động tác chậm lại, tập trung ở một chỗ, ít bay ra kiếm ăn. Người mới chơi dễ bỏ qua chi tiết này vì tưởng là do thời tiết hoặc mùa.

Nấm mốc và ẩm ướt trong tổ

Ở vùng Đông Nam Bộ, ẩm độ cao là điều kiện lý tưởng cho nấm mốc phát triển. Mình từng thấy tổ bị nấm trắng bao phủ một góc, trông như lớp phủ bột trắng trên comb. Đó là dấu hiệu ẩm độ quá cao và thông thoáng kém. Nấm mốc không giết trực tiếp ong, nhưng làm ấu trùng khó phát triển, ấu trùng chết non hoặc hóa thành pupa yếu.

Cách xử lý đơn giản là tăng thông thoáng. Mình nâng một góc thùng lên để không khí lưu thông, hoặc để thùng ở nơi có gió nhẹ. Nếu nấm quá nhiều, có thể lau nhẹ bằng khăn khô, nhưng động tác phải nhẹ để không làm ong sợ hãi.

Ấu trùng chết và bệnh ở lứa trẻ

Khi mở tổ mà thấy nhiều ấu trùng trắng nằm bất động, hoặc màu sắc bất thường (xám, nâu), đó có thể là ấu trùng yếu hoặc bị bệnh. Nguyên nhân có thể từ dinh dưỡng kém (thiếu phấn hoặc sữa ong), hoặc ong mẹ không đủ sức để chăm sóc. Trong những tháng mưa kéo dài, khi ong ít bay ra được, tình trạng này hay xảy ra.

Người chơi không cần lo lắng quá. Ong dú có khả năng tự điều chỉnh. Nếu đàn quá yếu, ong sẽ tập trung chăm sóc ấu trùng khỏe hơn. Mình chỉ cần đảm bảo tổ có đủ phấn (từ hoa hoặc phấn nhân tạo) và để ong phát triển tự nhiên.

Ong già, ong yếu và sự suy giảm đàn

Vào cuối mùa, khi nguồn hoa giảm, ong ít bay ra nên ít ăn. Lúc này, ong già từ từ chết đi mà ấu trùng không được sinh ra để thay thế. Đàn ong dần mỏng đi. Ngoài ra, nếu ong chủ (nữ hoàng) suy yếu hoặc già, khả năng đẻ giảm, dẫn đến đàn lao động ít đi.

Đây là quá trình tự nhiên. Người chơi cần biết rằng đàn ong có chu kỳ. Mùa nước lũ ở vùng Mekong, hoặc mùa khô ở vùng Tây Nguyên, đàn sẽ yếu. Khi mùa xuân tới, nếu ong chủ còn sống khỏe, đàn sẽ phục hồi nhanh chóng.

Cách quan sát đúng để phát hiện bệnh sớm

Mình học được rằng quan sát thường xuyên là chìa khóa. Mỗi lần mở tổ, dành 5 đến 10 phút để nhìn kỹ. Xem ong có hoạt động bình thường không, ấu trùng phát triển từng giai đoạn có đều không, mật và phấn có đủ không. Ghi chú những gì thấy, so sánh với lần trước.

Người chơi không cần phải có kiến thức khoa học sâu. Chỉ cần biết hình ảnh của một tổ khỏe mạnh, rồi so sánh từng lần. Khi có gì khác thường, sẽ nhận ra ngay. Nếu không chắc, có thể hỏi những người chơi lâu năm trong cộng đồng. Kinh nghiệm của họ sẽ giúp mình xác định vấn đề nhanh chóng.

Câu hỏi thường gặp

Ong dú bị bệnh có lây sang tổ khác không?

Hầu hết các bệnh ở ong dú không lây lan mạnh mẽ giữa các tổ. Tuy nhiên, nếu để các tổ quá gần nhau và thường xuyên ong bay qua lại, thì một số tình trạng như nấm mốc có thể lây. Vì vậy, mình thường để các thùng ong cách nhau ít nhất 1 mét, và nếu một tổ bị nấm, sẽ di chuyển nó sang nơi khác.

Phải dùng thuốc gì để chữa bệnh cho ong dú?

Mình không khuyến cáo dùng hóa chất hay thuốc. Ong dú rất nhạy cảm với các chất lạ, và thuốc có thể làm ong chết hơn là chữa bệnh. Cách tốt nhất là cải thiện điều kiện sống: thông thoáng tổ, đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, và để ong tự điều chỉnh.

Ong dú có thể sống bao lâu?

Ong lao động sống khoảng 2 đến 3 tháng trong mùa hoạt động, và lâu hơn trong mùa yên tĩnh. Ong chủ có thể sống vài năm. Vì vậy, khi đàn suy yếu, hãy kiên nhẫn chờ mùa mới. Nếu ong chủ vẫn khỏe, đàn sẽ phục hồi.

Làm sao biết tổ ong sắp chết hẳn?

Khi tổ sắp không qua được, ong ít hơn rất nhiều, không còn ấu trùng mới, và ong chủ không còn đẻ. Tổ trở nên yên tĩnh, mất đi sự sôi nổi. Lúc đó, nếu chưa muốn bỏ, có thể gộp ong vào tổ khác (nếu chúng chấp nhận), hoặc để tự nhiên kết thúc.