Quan sát tập tính ong dú: những điều thú vị khi sống cùng tổ

Qua mấy năm chơi ong dú, mình nhận thấy cái hay nhất không phải là lấy mật hay có thêm tổ, mà là cơ hội quan sát những điều mà sách vở hiếm khi ghi lại. Mỗi lần ngồi gần tổ, mình đều phát hiện ra tập tính mới của chúng, những cách ong sống và làm việc mà đúng là lạ và tuyệt vời.

Cách ong dú xây tổ: kế hoạch hay tình cờ?

Lần đầu nhìn ong xây tổ, mình tưởng chúng chỉ xây bừa bãi, nhưng sau đó mới thấy có quy luật. Ong dú xây từng bọng sáp riêng lẻ, không như ong mật xây lục giác liên tục. Chúng bắt đầu từ một điểm trên trần thùng, rồi từ từ mở rộng xuống. Khi mình thay đổi vị trí thùng, ong lại điều chỉnh hướng xây cho phù hợp với ánh sáng và gió. Điều đó cho thấy ong không chỉ làm máy móc mà còn có sự suy tính.

Người nuôi lâu năm sẽ thấy: nếu tổ còn trẻ, ong xây nhanh hơn, bọng sáp to hơn. Nếu tổ già, ong xây chậm lại, bọng nhỏ hơn. Đó là cách ong tiết kiệm năng lượng và nguồn lực sáp. Quan sát điều này, mình cảm thấy ong dú có trí tuệ riêng của nó.

Kiếm ăn và lựa chọn hoa: ong thông minh cỡ nào?

Mỗi sáng, ong dú bay ra kiếm ăn trong bán kính 300 đến 500 mét. Mình từng theo dõi xem ong ưa hoa gì nhất. Chúng không bay tới cái hoa nào gần nhất, mà bay thẳng tới những loài hoa cho mật và phấn nhiều. Ở vùng mình, ong thích hoa cam, hoa cà chua, hoa dâu tây hơn những loài khác. Khi mùa hoa nào đó, tổ mình có thêm hoạt động, ong bay ra sớm hơn, về muộn hơn.

Điều kỳ lạ là ong có khả năng nhớ vị trí hoa. Nếu một cây hoa ở gần nhà mình mở nở, ngày hôm sau ong sẽ bay tới lúc mặt trời mọc. Chúng như biết lịch trình của hoa vậy. Người chơi lâu năm sẽ nhận thấy: nếu muốn tổ mạnh, hãy trồng những loài hoa cho mật gần quanh nhà. Ong sẽ hoạt động hơn, tổ phát triển nhanh hơn.

Cách ong dú tương tác xã hội: bộ máy giao tiếp

Ong dú giao tiếp với nhau bằng cách nào? Mình quan sát thấy chúng dùng mùi hương, rung cơ thể và những tiếng kêu nhỏ. Khi có ong ngoài tổ tìm đường về, ong bên trong sẽ bay ra đón, va chạm nhẹ với nhau, rồi ong lạ được dẫn vào. Mỗi tổ có mùi riêng, nên ong từ tổ khác không vào được.

Khi tổ yếu, ong cư xử khác hẳn. Chúng ít bay ra, đông đúc ở bên trong, rung cơ thể để giữ ấm. Nếu mình mở thùng lúc đó, có thể nghe tiếng rung như một bản nhạc nhỏ. Đó là cách ong báo hiệu tình trạng của tổ. Người chơi học cách nghe tiếng ong sẽ biết tổ đang thế nào, có cần giúp không.

Mật và phấn: ong lưu trữ thế nào?

Mật và phấn được ong lưu trữ trong những bọng sáp riêng biệt. Không như ong mật, ong dú không xây kho lớn mà xây nhiều bọng nhỏ rải rác. Mỗi bọng mật được ong đậy kín bằng một lớp sáp mỏng. Khi mình lấy mật, phải hút nhẹ từng bọng hoặc chắt ra từ từ, vì mật không chảy như mật ong mật.

Phấn được lưu trữ gần cạnh bọng mật, cũng trong những bọng sáp riêng. Mình thấy ong dú không lãng phí phấn, chúng chỉ lưu trữ bao nhiêu là đủ dùng. Nếu mùa hoa ít, lượng phấn trong tổ cũng ít. Đó là cách ong quản lý tài nguyên của mình.

Những hành động bất ngờ của ong dú

Mình từng thấy ong dú làm những điều mà lần đầu tiên rất bất ngờ. Chẳng hạn, khi tổ bị xâm nhập bởi tổ khác, ong sẽ tập hợp lại, rung cơ thể để tạo âm thanh to, như để đe dọa kẻ xâm lăng. Hoặc khi thùng bị dịch chuyển, ong mất hướng về nhà, nhưng chúng lại tìm được đường quay về bằng cách nào đó.

Quan sát lâu dài, mình nhận ra: ong dú không phải là những con vật đơn giản. Chúng có trí nhớ, có khả năng học hỏi, có những cách ứng phó với tình huống khác nhau. Mỗi tổ có tính cách riêng. Tổ này hoạt động nhanh nhẹn, tổ kia chậm rãi và cẩn thận. Đó chính là lý do mình yêu thích thú chơi này.

Câu hỏi thường gặp

Ong dú có thực sự nhớ được mùi của người chơi?

Mình tin là có. Sau khi chơi lâu năm, ong không còn buộc mình khi mở thùng. Chúng bay quanh, nhưng không tấn công. Có thể ong nhận ra mùi quen thuộc và biết rằng mình không phải kẻ xâm lăng.

Khi ong bay ra kiếm ăn, chúng bay theo đàn hay riêng lẻ?

Ong dú bay riêng lẻ, không như ong mật bay theo đàn. Nhưng chúng vẫn ghi nhớ vị trí tổ và bay về đúng giờ. Nếu lạc đường, ong sẽ bay lượn tìm tổ của mình.

Tại sao ong dú không xây tổ nếu thùng quá tối?

Ong dú cần ánh sáng để định hướng khi xây. Nếu thùng quá tối, ong sẽ chậm chạp hoặc không xây. Mình luôn giữ thùng có ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng để ong hoạt động tốt hơn.

Làm sao biết ong dú đang chuẩn bị tách tổ?

Trước khi tách tổ, ong sẽ xây nhanh hơn, tổ đông hơn, và hoạt động hối hả. Nếu thùng chật chội, ong sẽ bay ra tìm chỗ mới. Người chơi lâu năm sẽ cảm nhận được sự thay đổi này qua âm thanh và hoạt động của ong.